خانه / تغذیه / تغذیه در سال دوم زندگی، بخش سوم

تغذیه در سال دوم زندگی، بخش سوم

در این بخش از این سلسله مقالات به نکاتی دیگر پیرامون تغذیه کودک، آشنایی با رفتارهای غذایی کودک و رعایت نکات ایمنی حین تغذیه کودک اشاره شده است.

نکات مهم و قابل توجه در تغذیه کودک در سال دوم زندگی

  • برعکس سال اول که توصیه می شد تغذیه با شیرمادر مقدم بر غذای کمکی باشد، در سال دوم با توجه به اهمیت بیشتر غذاهای جامد توصیه می شود حتی المقدور شیر مادر بغد از غذا داده شود.
  • دفعات تغذیه کودک (به غیر از شیر مادر) ۶-۵ بار در روز است.
  • توصیه می شود تا ۱۸ ماهگی بسته به تحمل کودک، به تدریج غذاهای سال اول زندگی به غذاهای سفره خانواده تبدیل شود، لذا هفته ای ۳-۲ بار از همان غذاهای کم حجم، مقوی و پرانرژی سال اول زندگی مانند سوپ گوشت و سبزیجات مخلوط با کمی آرد و شیر و شکر ویا کته نرم که با آب گوشت پخته شده است برای کودک تهیه شود.
  • نیاز به کلسیم و پروتئین عمدتاً از طریق شیر مادر و ماست که در روز به کودک داده می شود، تأمین می شود.
  • سفیده تخم مرغ را می توان همانطور که در مورد زرده آن شروع شده بود یعنی کم کم و به صورت کاملا پخته و سفت و به مقدار کم شروع کرد و به تدریج به یک سفیده کامل رساند. بدین ترتیب کودک می تواند یک روزدرمیان یک تخم مرغ کامل به صورت نیمرو، املت یا آبپز بخورد، اما هر روز می تواند از سفیده تخم مرع استفاده نماید.
  • از گروه چربی و شیرینی ها نیز باید استفاده نمود. استفاده از این گروه به صورت غنی کردن غذای کودک با روغن یا کره تا حدی که جای مواد غذایی دیگر را نگیرد و سبب کاهش اشتهای او نشود، می باشد.
  • از مواد نشاسته ای به صورت نان، برنج، ماکارونی و سیب زمینی جهت تأمین انرژی کودک استفاده می شود.
  • حبوبات غنی از مواد پروتئینی و املاح هستند که معمولا از اواخر سال اول زندگی به رژیم غذایی کودک اضافه می شوند. در سال دوم نیز می توان به تدریج بر تنوع آنها افزوده و بعد از خیس کردن و جدا کردن پوست آنها به صورت کاملا پخته شده از آنها همراه با سیب زمینی و روغن زیتون استفاده نمود.
  • اگر از ابتدا غذا به صورت یکباره و به صورت آنچه که در سفره خانواده است برای کودک شروع شود، پذیرش و هضم آن برای کودک مشکل می شود لذا در ابتدا باید تغییراتی در غذای سفره خانواده ایجاد کرد، به عنوان مثال: اگر برنج بهخ صورت کته و کاملا نرم شده نیست می توان آن را با پشت قاشق و کمی آب خورش نرم و له نمود ویا اگر خوراک گوشت و سیب زمینی وجود دارد، کمی نان را در آب خوراک نرم کرده و همراه با گوشت و سیب زمینی که با پشت قاشق له و نرم شده است به کودک داد.
  • حجم معده کودک در این سن کوچک است و نباید آن را با آب، آبمیوه و یا خود میوه پر کرد.
  • آبمیوه در حجم کم به عنوان یک نوشیدنی خنک از میوه های تازه یا از شربت های خانگی مانند شربت آبلیمو و … بعد از بازی و تقلای کودک در یک روز گرم برای او بسیار مطبوع و لذت بخش است.
  • مصرف میوه های مختلف، دو تا سه بار در روز به مقدار توصیه شده در قسمت های بعدی این سلسله مقالات، هم بخشی از نیازهای کودک به ویتامین های A و C را تأمین می کند و هم به علت داشتن فیبر کار دستگاه گوارش را تسهیل می نماید.
  • دادن غذاهای خیلی شیرین ویا نوشیدنی در حجم زیاد در فاصله دو وعده غذا معمولا سبب کاهش اشتها شده و ممکن است کودک را از خوردن غذای اصلی باز دارد.
  • در برنامه غذایی کودک یک تا دو ساله تنقلاتی مانند چیپس، پفک، شکلات و نوشابه جایی ندارد.
  • صورتی که فعالیت کودک زیاد باشد استفاده از میان وعده های انرژی زا مانند خرما، کشمش، مربا، کمپوت، ژله، بیسکوئیت، بستنی پاستوریزه، بادام و پسته خام (به صورت ریز و پودر شده مخلوط با ماست) به شرطی که جای غذای اصلی را نگیرد مفید است.
  • کودکان یک تا دو ساله هنوز هم در معرض خفگی هستند و موادی مانند تکه های سوسیس، دانه انگور، سبزی های خام، فندق، بادام، ذرت، آب نبات و … نباید در دسترسشان باشد. همچنین وقتی دراز کشیده اند یا در حال دویدن هستند نباید به آنها غذا داده شود.
  • میوه های آلرژی زا مانند کیوی و خربزه و نیز موادی که هضم آنها مشکل است مانند پوست حبوبات، هنوز هم در برنامه غذایی کودک جایی ندارند.
  • در طول سال دوم زندگی، مصرف قطه ویتامین های A و D یا مولتی ویتامین و قطره یا شربت آهن به همان مقداری که در سال اول زندگی به کودک داده می شد باید ادامه داشته باشد و این مطلب که آهن موجب سیاهی دندان ها می شود نباید مانه مصرف آن شود. برای جلوگیری از سیاهی دندان ها باید قطه یا شربت آهن را در عقب دهان کودک ریخت و متعاقب آن به کودک آب یا چند قاشق مرباخوری آبمیوه داد ویا دندان ها را مسواک زد.

آشنایی با رفتارهای غذایی کودک یک تا دو ساله

پایان یک سالگی و همچنین عبور از مرحله تغذیه با مجموعه “شیرمادر + غذای کمکی” به “غذای خانواده + شیرمادر” مرحله مهمی از زندگی کودک است. در این دوران همچنان باید بخشی از غذاهای اواخر یک سالگی ادامه یابد و غذاهای سفره به تدریج وارد برنامه غذایی او شود، به ظوری که با بزرگ شدن کودک و گذشت زمان سهم او سهم او از مواد غذایی سفره خانواده بیشتر و غذاهای مخصوص قبل از یک سالگی کمتر شود تا بعد از چند ماه کودک بتواند همه مواد مورد نیاز خود را از سفره خانواده تأمین نماید. در این سن چون معده او هنوز گنجایش کمی دارد برای تأمین کالری مورد نیازش باید وعده های غذایی متعددی داشته باشد و از میان وعده های سالم و مغذی استفاده نماید.

رفتارهای غذایی

نکته قابل توجه این است که کودکان با عادات بد غذایی متولد نمی شوند، بلکه ما آنها را چنین بار می آوریم.

والدین باید به خاطر داشته باشند که اگر کودکی گاهی اوقات علاقه به خوردن غذا نشان نمی دهد احتمال دارد که این امری طبیعی و ناشی از کاهش موقتی اشتهای او باشد. برای ترغیب کودک به غذا خوردن باید غذای او را متنوع، خوشرنگ، خوشبو و با قوام و غلظت مناسب به صورت اشتها آور تهیه کرده و زمان غذاخوردن را برای او دلپذیر و لذتبخش نمود.

والدین اکثر کودکانی که خوب غذا نمی خورند و بهانه گیری می کنند نمی دانند که کودک آنها در حال تعییر عادات غذایی در طول زندگی خود می باشد. این والدین معمولا یا:

– با فشار، کودک خود را وادار به خوردن می کنند.

– ویا با شوخی، ادا، حقه و … غذا را داخل دهان او می گذارند.

این اعمال سبب می شود که کودک نسبت به غذا خوردن مقاومت نماید و در سال های بعد هم دچار مشکلات بیشتری در غذا خوردن شود.لذا باید نکات زیر مورد توجه قرار گیرند:

  • مواد غذایی نه تنها ازنظر کمیت و کیفیت باید کامل و مناسب باشد بلکه شرایط محیطی که کودک در آن تغذیه می شود نیز باید ازنظر روانی مساعد و مطلوب باشد تا کودک از خوردن غذا لذت برده و به آن تمایل نشان دهد.
  • چون در اواخر سال دوم کودک بیشتر اجتماعی شده و اغلب قادر است بدون کمک غذا بخورد و غذای مورد علاقه خود را به دلخواه انتخاب نماید مادر باید مراقب باشد که مواد مغذی کافی، متعادل و پرانرژی در اختیار او بگذارد و از مصرف شدن آن اطمینان حاصل کند.
  • به کودک نباید به زور غذا داد. در عین حال محیط او باید آرام باشد و حواس و توجه اش به مطلب دیگری جلب نشود. گاهی مادها اجازه نمی دهند که کودک مطابق میل و نیاز خود غذا طلب کند، درحالی که بهتر است اشتیاق و اشتهای کودک حتماً درنظر گرفته شود.
  • اگر کودک غذایی را دوست نداشت نباید آن را کلا از برنامه غذایی حذف کرد، بلکه می توان با تغییراتی و در فرصتی دیگر آن را امتحان کرد.
  • به امتناع کودک از غذا خوردن در بعضی از شرایط باید توجه نمود. گاهی جدایی از مادر، بیماری، شرایط خاص روحی، شب نخوابیدن، عدم استفاده از آفتاب و هوای سالم و پاک، نداشتن فعالیت زیاد، گوشه گیری کودک و گاهی اوقات وسواس بیش از اندازه مادر در مورد اینکه هنگام غذا خوردن باید همه چیز تمیز بماند و لباس کودک کثیف نشود و … ممکن است بر علاقه و اشتهای کودک به غذا ویا امتناع از غذا خوردن مؤثر باشد.
  • کودک در زمان غذاخوردن باید در محل امن و راحتی قرار گیرد، مشتاق غذاخوردن باشد، بدون عجله به او غذا داده شود وبا زور، تهدید ویا رشوه وادار به غذاخوردن نشود. اگر به هرعلتی از خوردن یک وعده غذا خودداری کرد باید بدون هیچگونه نگرانی و اضطراب آن نوبت را به تأخیر انداخت ویا حتی از آن صرف نظر کرد.
  • کودک غذای گرم را نسبت به غذاهای داغ یا سرد ترجیح می دهد.
  • معمولا با غذا بازی می کنند و صحنه های غیرقابل انتظاری ایجاد می کنند ولی خودشان از این کار لذت می برند.
  • نمی توانند بیش از ۵ تا ۱۰ دقیقه پشت سر هم برای غذاخوردن وقت صرف کنند واگر بتوانند سفره را ترک می کنند و بعد دوباره برمیگردند.
  • آداب غذاخوردن را مراعات نمی کنند. در حین غذا خوردن و بعد از سیر شدن، غذا را به اطراف پخش می کنند.
  • بیشتر به خواسته ها و تمایلات خود توجه دارند و کمتر به نظر دیگران اهمیت می دهند.
  • از پدر، مادر، خواهر و برادرشان تقلید می کنند.
  • بعضی غذاها را نمی خورند و احتمال بروز عادات نامساعد غذایی از همینجا سرچشمه می گیرد.

بنابراین

چون مغز فعال و پویای کودک آماده دریافت همه پیام های محیط زندگی و اطرافیان است عادات خوب غذایی باید از سنین پائین به کودک آموزش داده شود. آموزش عملی و عینی به مراتب مؤثرتر از بیان است. همه افراد بزرگتر خانواده باید بدانند رفتارهای غذایی آنان می تواند برای افراد کوچکتر الگو باشد. پس سر سفره و هنگام صرف غذا بایدمراقب بود و حداقل به منظور آموزش فرزندان به علدت های خوب غذایی عمل نمود مثلا از عنوان عبارت هایی همچون “من این غذا را دوست ندارم” ویا “چقدر بدمزه و بدشکل است” خودداری شود.

همچنین ازاضافه نمودن نمک و شکر به غذا باید پرهیز نمود و مصرف سبزی و میوه را باید افزایش داد.

در شکل دادن عادات غذایی کودک سلامت روانی مادر نقش عمده ای دارد. اضطراب، افسردگی ویا رفتارهای وسواسی می تواند باعث کم اشتهایی یا بی اشتهایی و بدغذایی کودک شود و سبب بروز بسیاری از مشکلات رفتاری، خلقی و تغذیه ای در کودکان شود.

محل، زمان و نحوه غذا دادن به کودک

کودک باید غذا را سرمیز یا سفره خانواده در محیطی تمیز، آرام، دوستانه، راحت، مطمئن و خوشاید صرف کند تا ضمن اینکه از غذاخوردن همراه دیگران لذت می برد، طرز غذاخوردن و نحوه استفاده از قاشق، چنگال و لیوان را نیز بیاموزد.

بهتر است کودک را به جای اجبار تشویق به غذاخوردن کرد. علاقه به غذاخوردن زمانی به وجود می آید که غذا به صورت جالبی ارائه شود و کودک ببیند که دیگران نیز غذاهای متنوع یا جدید را با لذت می خورند.

ضمناً غذا باید به شکلی باشد که خوردنش برای کودک آسان باشد. مثلاً گوشت چرخ کرده را بهتر از گشوت تکه ای می پذیرد یا قطعات کوچک سیب زمینی ویا هویج پخته شده یا لقمه های کوچک غذا را با میل و رغبت می خورد.

ظرف غذای کودک باید کوچک و کمی گود باشد تا غذا از آن بیرون نریزد. قاشق و چنگال و لیوان هم باید کوچک، سبک و طوری باشد که کودک بتواند به راحتی آن را بردارد و نگه دارد. بهتر از قاشقی که او را به یاد قاشق دارو می اندازد استفاده نکرد. کودک را بویژه در شروع غذا که گرسنه است، باید تشویق کرد تا علیرغم ریخت و پاشی که می کند خودش غذا بخورد تا مهارت و اعتماد به نفس پیدا کند، سپس وقتی از خوردن خسته شد یا ضمن آنکه خودش غذا می خورد به او کمک کرد.

چه کنیم تا کودک از غذا خوردن لذت ببرد؟

  • ساعات برنامه غذایی را خیلی عوض نکنید.
  • مراقب باشید تا در زمان غذا خوردن، کودک خیلی گرسنه یا خسته نباشد.
  • سعی کنید تا میان وعده ها را ۲-۱.۵ ساعتقبل از وعده اصلی به کودک بدهید.
  • بهتر است میان وعده ها خیلی شیرین، حجیم یا چرب نباشند تا اشتهای کودک برای وعده اصلی غذا باقی بماند.
  • برای دسر یک ماده شیرین انتخاب کنید و آن را بلافاصله بعد از غذا به او بدهید که جزء غذا به حساب بیاید.
  • اگر غذای حدیدی به او می دهید که از خوردنش امتناع می کند تعجب نکنید. سعی کنید بعدا آن را همراه با غذایی که دوست دارند مثل برنج، نان یا سیب زمینی دوباره به او بدهید.
  • غذاها را خیلی زود به زود و براساس تمایل او عوض نکید.
  • هنگام غذا دادن دعوا نکنید، داد و قال راه نیندازید و برای خوردن غذا جایزه تعیین نکنید.
  • بگذارید در مورد سیر شدنش خودش تصمیم بگیرد، اگر در یک وعده مقدار کمتری خورد مسلماً در وعده یا روز دیگر جبران می کند.
  • در سن یک تا دو سالگی با توجه به مراحل تکامل کودک انتظار نداشته باشید که هنگام غذا خوردن خیلی تمیز و مرتب باشد. این مرحله ریخت و پاش به تردیج بهتر می شود. برخی کارهای او را مانند پرت کردن غذا، بازی کردن هنگام غذا خوردن و … را می توان با آرامش و ملایمت به تدریج محدود کرد. بسیاری از رفتارهای غذایی آرام آرام با بزرگ شدن کودک عوض می شوند.

رعایت نکات ایمنی هنگام غذا خوردن کودک

  • کودک را هنگام غذا خوردن تنها نگذارید. همیشه یک نفر باید برغذاخوردن کودک نظارت داشته باشد.
  • او را بنشانید و غذا بدهید. مراقب جویدن غذا و بلعیدن او باشید.
  • همزمان با افزایش دندان های کودک، غلظت و سفتی غذا را بیشتر کنید و غذاهایی بدهید که قابل جویدن باشد.
  • مواد غذایی که احتمال دارد باعث خفگی کودک شود مانند سوسیسٍ شکلات، آب نبات، تخمه، آجیل، انگور و تکه های درشت گوشت را در دسترسش قرار ندهید.
  • هنگام دندان درآوردن اگر برای بی حس کردن لثه از دارو استفاده می کنید، سعی کنید نزدیک زمان غذا خوردن نباشد، چون باعث بی حسی ماهیچه های گلو می شود و بلعیدن عذا را مشکل می کند.
  • اگر کودک در اتومبیل یا در کالسکه در حال حرکت است به او غذا ندهید.

* سلسله مقالات “تغذیه در سال دوم زندگی” برگرفته از راهنمای منتشر شده توسط انجمن تغذیه با شیر مادر کشور تحت عنوان “تغذیه در سال دوم زندگی” که به همت جمعی از مجربترین اساتید رشته کودکان کشور تهیه و تدوین شده است، می باشد.

در این بخش از این سلسله مقالات به نکاتی دیگر پیرامون تغذیه کودک، آشنایی با رفتارهای غذایی کودک و رعایت نکات ایمنی حین تغذیه کودک اشاره شده است. نکات مهم و قابل توجه در تغذیه کودک در سال دوم زندگی برعکس سال اول که توصیه می شد تغذیه با شیرمادر مقدم بر غذای کمکی باشد، در سال دوم با توجه به اهمیت بیشتر غذاهای جامد توصیه می شود حتی المقدور شیر مادر بغد از غذا داده شود. دفعات تغذیه کودک (به غیر از شیر مادر) ۶-۵ بار در روز است. توصیه می شود تا ۱۸ ماهگی بسته به تحمل کودک، به تدریج غذاهای سال…

User Rating: Be the first one !

را هم چک کنید

آلرژی غذایی و عدم تحمل غذا: تفاوت‌‌ها و راه‌کارها

آلرژی غذایی چیست؟ آلرژی به حالتی گفته می‌شود که سیستم ایمنی بدن، با ماده ای …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *